ad omna reformi, restas a la progresema Esperantisti nul altra moyeno, kam realigar ipsa la reformo ».
On propozas realigar ol iom post iom. To havas diversa senci : sen parolar pri ti, qui per ta frazo volas simple ajornar la reformo til la greka kalendi, kun la sekreta espero, ke la guvernanti adoptos Esperanto netuchebla, uli deziras, ke la plubonigi eventez per « natural evoluco ». Sed la natural evoluco povas genitar tam o plu multa malbonigi kam plubonigi; e por ke l’ evoluco povez efikar, on devus admisar en la jurnali e mem en la kursi omna speci de « varyadi » por experimentar li : to esus kaoso. Altri deziras evoluco direktata da kompetenta autoritato : sed por salvar la kontinueso (t. e. reale la provizi de lernolibri existanta che la editisti), on enduktus la reformi un pos altra : l’ autoro pruvas tre frapante, ke to esus tute absurda : to supozas, ke on havas ja nun la reformita linguo tute pronta e fixa, sed on ne povus dozigar ol, docar ed enduktar ol per peci. « La reformita linguo devas naskar ek un varso e konocesar en un foyo.… On ne povas parolar pri plubonigo « iom post iom » di la linguo ». La « kontinueso » esus nur kontinueso di la linguala disputi! Nur la adepti povos aceptar ol « iom post iom », uni rapide e quik, altri plu malrapide e tarde. On povas nur parolar pri la endukto gradoza di la nuva linguo (supozante ol plu bona). Por to on devas advokar nula autoritato : la nuva linguo devas su enduktar ipsa per la rekrutpovo di sa avantaji. Nur un kondiciono esas necesa : ke la voyo esez libera por libera konkurado. La jurnali, exemple, devus admisar liberale la nuva linguo apud la primitiva, por ke omnu povez komparar, diskutar e judikar. Sed « ante endukto e provado la linguo devas esar fixa e pronta… Nuva linguo devas provesar quale tuto ». E l’ autoro postulas ta tolerado, o prefere libereso, ne por la linguo di la Delegitaro sole, sed por omna proyekto reforma, se nur ol esas linguo kompleta, t. e. kun gramatiko e vortaro.
Ta konsideri, tante forta e racionoza, di l’ eminenta ciencisto ed akademiano, justigas plene nia konduto e metodo en Progreso. Kelka reformemi riprochas a la Delegitaro, ke ol propozas sa linguo quale tuto, e preske akuzas ol pri fanatikeso; li oblivyas precize, ke linguo devas esar judikata ed adoptata quale tuto, e ke on ne povas diskutar e decidar aparte ula detali segun la plumulto de opinioni e gusti. Altri rigretas, ke la Komitato produktis linguo « tute pronta », e kredas, ke ol esus plu bone aginta, simple propozante programo teoriala de reformi (simila a la konkluzi di nia Raporto), realigenda da la Lingva Komitato (!!!). Li oblivyas, unesme, ke la konservemi precize riprochis a ni prizentar nur teoriala kritiki e proyekti, alegis la praktikal existo di Esp., e mem rifuzis examenar nia propozi, tam longe ke li ne esus realigita e praktikita en konkreta linguo. Ni do devis, por justigar ni, produktar ta linguo, en qua esus praktike realigita omna teoriala postuli, quin on afekta-
