Die Weltsprache : Eine Studie zur Frage ihrer Reform, von Prof. Dr. L. Pfaundler, w. Mitgliede der Wiener k. Akademie u. d. Delegation (16-p. broshuro, Stuttgart, Franckh, 20 pf.). L’ autoro, qua esas de longe fervoroza amiko di la LI. e di la Delegitaro, e qua kombatis por li en la Akademio de Wien, expozas unesme « la nuna stando di Esperanto » kun la du partii, konservema e progresema; « la ortodoxi tute ne volas agnoskar la nuva linguo quale ula Esperanto, quankam komence li qualifikis Ido quale plajiuro.… La partiani di Progreso, komence e dum longa tempo tre transaktema e pronta ad interkonsento, komencas su adaptar a la nedependanta situeso impozita a li; mem kelki komencas konsiderar quale felicajo, quon li ante rigretis, nome, ke ne eventis negocii inter la Komitato di la Delegitaro e la Lingva Komitato, nam oli esus forsan genitinta nur malbona interkonsento, linguala mixuro ne vivokapabla. Li apogas lia esperi sur la rekrutiva povo di lia linguo, e pro la dicita motivi neplu enirus nun tam sakrifikeme en negocii, kam li esis pronta facar en komenco di la krizo ».
Pose l’ autoro expozas « la neceseso di la reformo di Esp. » Por triumfar e por durar, la LI. devas posedar omna qualesi, e precipue la facileso, en max alta grado. Or Esperanto ne plenigas ta kondiciono : hike l’ autoro rezumas la Raporto di la sekretaryi, di qua la konkluzi esas, segun il, nedubebla. On ne devas tante fieresar pri la (ofte exajerita) sucesi di Esp. : nam ol konquestis nur malgrandega minmulto de l’ interesati, e la questiono esas, kad il sucesos konquestar la ceteri : se ne, la nuna partala sucesi valoras nulo. « Ni do devas de komenco, kande to esas ankore oportuna, facar omno, por plenigar max bone la kondicioni di la propagado ». Nun, kande la difekti di Esp. esis montrita, « la konvinko, ke Esp. en sa nuna formo nultempe povos divenar mondlinguo, neplu malaparos.… La reformo devas eventar; la questiono esas nur, quale ol esas realigenda…. »
Nun, « kad reformo povas realigesar da kongreso?.… To esus granda eroro. La kongreso povas nultempe facar decidi obliganta, ne mem por omna prezenti, ankore min por la plu multa absenti. Se la kongreso decidus, ke on ajornos senlimite omna reformo, to povos nur produktar o konfirmar la skismo ». La reformo devas venar de un sola kapo, nam la linguo devas esar fuzita per un varso. Quante plu on chanjos por kontentigar la plumulto, tante plu on malbonigos la verko. Cetere, omna linguala questioni devas, segun regularo, sendesar a la Lingva Komitato ; « sed, pro ke ica esas malfavoroza
