- Tinaán Piáng
- Kalooy Huút
- Buang Baut
- ________
Tinuud hinoon, kiníng lagdaah makahatag usahayg katibog sa oloh. Dinhá ugúd sa atong' paggamit sa mga
pulung langyaw, lagmit man kitáh makahibalag mga diptonggo. Ug ang diptonggo matúd pa ni Webster: "Usáh ka paningog dihá sa pagsultih diín gikanit paglitók ang usáh ka bokál ngadtoh sa ikaduháng bokál suhd sa usáh ug maoráng silaba". Tagaan tag panig-ingnan sa Kinatsilá nga maóy gihulamán nato sa daghang mga pulung may diptonggo. Niah:
(1) piano, ciento, bueno, luego, cuenta.
Ang mga bokál sa mga unang silaba, mga matuud nga
diptonggo, diín ang "ia, ie, ue" gikanit paglitók kun
walá bulagáh. Súmala sa ilang kinaiyah ang "i, u",
mugbu nga bokál. Mahitabó usahay nga ang unang bokál mapinadugay paglitók nga naggikán sa asento o sa
kinaiyah bang taás sa maóng bokál. Mga pananglitan:
(2) día, tío, río, reo, geometría, geología.
Dinhíh, ang unang upát ka pulung sibo sa tagurhay
silaba tungúd sa asento dihá sa "i" ug sa kataás sa
"e"; ug maóh usáb sibo sa tagduhá ka silaba ang: "geo, tría, gía". Súmala sa ilang kinaiyah ang "a, e, o" tag-as nga bokál.
Busah sa pagsulát nato kanilah súmala sa atong paagih, himoon ta usáb siláh nga tagsah kun tagurhay silaba, pinasubay sa pagiitók ta kanilah, ug ginamit ang panabang sa mga konsonanteng semibokál, "w" ug "y". Niah siláh:
(1) pyano, syento, bweno (kun buyno), lwego (kun luygo) kwenta.
(2) diya, tiyoh, (kun tiyo), riyo, reyo, heyometriya,
heyolohiya.
Ingón sa himatikdan tingalih sa magbabasáh, dinhé sa unang punduk, ang semibokál lamang "y" ug "w"
