So Dro Molenaar, autoro di Universal, sendis a ni traduko, en sa linguo, di peco, quan ni publikigis en EP. ed ES. en no 3, p. 88-89. Ni volunte insertas hike ta traduko, kun la texto en ES. por komparo :
Universal.
Vi ad plan, along spument fluv Pesio, vad tra inklinet florent prati e sub aléi de antik kastanieri; alor plus supra bosketi de fagi e avelieri; e po les montprati o akut e rokos altezi, que, koloret da mil spezi de alp-flori, lev se du mil metri… Alpisti ament difizilim aszensi pot non eser inkontent, e kolektori de planti, papilioni, insekti o konki i trov mult rar spezi. |
ES.
La voyo ad la planajo, latere di la spumifanta rivero Pesio, iras tra inklina floroza herbeyi e sub alei de malyuna kastanyeri; pose plu supre, bosketi de fagi ed avelyeri; e pos li, la montala herbeyi o l’ akuta e rokoza supraji, qui, gayigita da milspeca alpala flori, su levas til du mil metri… La alpisti amanta la max malfacila acensi ne povas esar malkontenta, e la kolektanti di planti, papilioni, insekti o konki trovas ibe multa rara speci. |
So Molenaar adjuntas: « Is text hab 296 litri (o 62 17,5/100) min ke Ido, e 114 ( 28/100) min ke Esperanto; Ido es de 13/100 plus kurt ke Esperanto. In kurtitat, komprensibilitat e internazionalitat Ido sta dunk in med intre Esp. e Universal. Ma kurtitat e internazionalitat es qualitati indispensabl pro un ling auxiliar universal ».
Ni expozis la argumenti di So Molenaar; nun ni volas diskutar li kun helpo di sa propra specimeno. La mallongeso esas certe un boneso di LI., sed boneso tre relativa, tute subordinata ad altra bonesi : facileso unesme, internacioneso duesme, komprenebleso triesme, belsoneso quaresme. Ni ne volas kritikar la detali di la supra traduko : sed ni rimarkas, ke Universal supresas omna artikli. Sen diskutar hike la questiono di l’ artiklo, on povas dicar, ke ol esas utila a la klareso e komprenebleso, precipue por ta populi romanida, di qui So Molenaar volas exkluzive imitar la lingui; or omna la lingui havas l’ artiklo, quan ne havis lia latina patrino : pruvo, ke l’ artiklo esas necesa a l’ expreso di la moderna pensado. To esas do forsan malfelica sparemeso. On povis ja konstatar, ke Ido esas konstante e rimarkeble plu mallonga kam Esperanto : e to esas vera e ne malprizenda avantajo, pro ke ol esas komprata per nula diminuto di cetera bonesi. Sed on ne povas dicar la samo pri la plumallongeso di Universal relate ad Ido. Mem pri la longeso, Universal ne venkas sempre : la vorti ES. komprenebleso ed inter-
