Page:Progreso - 1a yaro.pdf/323

309

LINGUALA QUESTIONI

(at-, ex-, pre-) tend- er || tens (dis-, ex-) tingu-er tinct tons-er tons tors-er tors (con-, dis-) tribu-er tribut tut-er tut (e-, in-) vad-er vas

(ad-, con-, de-) ven- er || vent (con-, di-) verg-er vers (con-, e-) vert-er vers (pre-, pro-, re-, di-) vid-er || vis (con-) vinc-er vict

Sume 81 verbi simpla (ek qui multi genitas plura verbi derivita) havus du radiki, quin on devus lernar aparte; ed on devas rimarkar ke ta verbi (quale en latina e romanala lingui) esas precize la max uzata. S^o Rosenberger alegas : « ma on no deb timar ili, kause ili es internasional; tekause ili deb esar in diksionar de L. U. e ili es fasile aprendabl ». To esas forsan vera por la Europani, ed aparte por la romanlinguani, qui trovas ta nereguloza formi en lia patrala linguo. Sed ito esus certe grava malfacilajo por ceteri : nam to equivalus fakte a lernar cirke 100 nereguloza verbi : or on savas, ke tala verbi esas un ek la max jenanta malfacilaji di nia naturala lingui.

Tamen ni citis en extenso la tabelo de S^o Rosenberger, pro ke ol esas listo sat kompleta di la nereguloza verbi en latina e romanala lingui. Esas interesanta komparar ol a nia vortaro, e vidar, quale ni solvis la malfacileso di ta la verbi, konservante plena regulozeso di konjugado e di derivado. To esos la temo di un futura balda artiklo.

En ta propozo di du radiki diversa por kelka verbi, ni rekonocas la sama tendenco a naturaleso, sed anke a neregulozeso ed a komplikeso, qua regnas anke en la propozi relativa a la pronunco : c $=$ ts avan e, i, y, e k avan a, o, u; la sono k avan e, i esus skribata qu. Same, g $=$ F. j avan e, i, y, e g avan a, o, u; dum ke j havus la sono di ES. j (EP. ĝ). S^o Rosenberger dicas ipsa : « Sitempe demandi (pretensioni) relativu simplisitet deveniav multe sever », ed il citas l’ opiniono di S^o Baudouin de Courtenay. To esas vera, sed la kauzo di ta postuli esas en la sentenco di Prof. Jespersen : La max bona LI. esas ta, qua esas max facila por la max multa homi; ol esas nia devizo, e devas servar quale kriteryo por judikar omna LI., ed anke la nia.

Altra rimarko : ne suficas regulizar max bone posible la derivado segun la formo, on devas anke e samtempe regulizar ol segun la senco. Or semblas ke kelki ek la derivaji naturala, quin ^o Rosenberger penas retrovar per sa reguli, ne havas senco reguloze derivita : se orator $=$ F. orateur, or-er ne povos signifikar pregar, nek oration prego, nek oratory pregeyo. Se amator derivas reguloze de la verbo amer, ol signifikos amanto, e ne povos signifikar amatoro; e. c. On devas do ne iluzionar pri la regulozeso di la formala derivado, sed sempre atencar kad la sencala derivado procedas same reguloze.