ULUHAN IV
ANG ASENTO SA BINISAYA
Pasiunáh
Ang Binisayá, samah sa laing pinulungan, dunay asento kun pahimug-atán paglitók nga silabá. Maóy usáh ka sulbaronon ang pagtoón ning mga asento, ang pagsusih úg piláh ka matang ang atong mga asento, arón sa ingón niana mamay katin-awan ang atong pagsulát ug kahatagag kasayón ang pagbasah; labináh kon ang nagbasah dili tagah ato.
Bisan tinuud nga ang atong mga bokál samag paningog sa Kinatsilá, dilí usáb malalis nga dunah kitáy ulusahong paglítók sa pipiláh ka katapusang bokál, paglitók nga ato ra gayúd ug lahi uyamut sa Kinatsilá. Pananglitan, ang mga katapusang bokál ning mosun úd: "dili, tolo, subú, pusá". Ang paglitók ta kanilah atong gikalít pagputól dihá sa lingagngag. Busah gitawag silág guturál, gikan sa "guttur", lingagngag.
Dunay daghang mga batan-ong magsusulat nga ubús sa pasangil nga ang labing sayón kun yanoh maóy labíng maayoh, nangsalikway sa tanang asento nga pinatik. Gitubág ko na, kining katarunganah sa Uluhan III, diín akong giingón: "Apán kiníng paghatag kasayón kun kayanoh sa atong pagsulát anhih mosangko niinih: ang katin-aw sa pagpadayag sa atong mga huna-huna pinaagih sa sulát. Kon ang kasayón nga atong giagáp nagdaláh kun gikuyugan sa katin-aw, angayán kanang kasayonah nga sagupón; apán kon kanang kasayonah maóy sinugdan sa kalubúg, kinahanglan siyang isalikway."
Nan, kay kining masabúg nga paagih sa atong mga batan-on ug mantalaan, kining paagih sa pagsulát nga way asento, makahatag mag kalubúg kun kalibog sa oloh, kinahanglon ngá siyah isalikway. Pruyba: basahah
