il trovos nula verbo kompozita per uzar, e tre malmulta verbi kompozita per agar. En la kazi citita, on adoptis la duesma sistemo : telefonar, telegrafar, do telefonilo, telegrafilo. Kad ita solvo ne esas tute konforma a la principi ed a la spirito ipsa di Esperanto? E qua konservema Esperantisto audacos ol mallaudar? Same, departante de la verbo brosar, ni adoptis brosilo vice broso; kad ito ne esas tute konforma a la cetera « iloj » adoptita en EP. : kombilo, remilo, sigelilo, ŝovelilo, e c., quankam lia radiki signifikas ofte, en la naturala lingui, l’ instrumento, e ne l’ ago (esas nomala, e ne verbala)? Sed en la kazo di martelo, on konservis ta nomo por l’ instrumento, e formacis la verbo martelagar. Existas efektive kazi, en qui l’ ideo di l’ instrumento esas reale antea a l’ ideo di l’ ago; ex. pedaloF. pédale, pedal-agarF. pédaler; manuomain, manu-agarmanier. En ta kazi esas absolute necesa uzar ula sufixo por derivado; kad la max simpla, klara e « sparema » ne esas la verbo ipsa qua signifikas agar?
A la derivita verbi So Heinrich facas objekto interesanta : il asertas, ke la verbi derivita per -agar ne povas esar aktiva (tranzitiva). E pro quo? Evidente, pro ke la verbo agar, izolita, esas neutra (netranzitiva). Sed unesme on uzas ol aktive en kelka kazi (ula filozofi dicis, exemple, ke la homo ne agas, il esas agata, t. e. duktata da extera faktori, qui agiĝas il). E duesme (motivo multe plu grava e decidiganta), qua verbo esas plu « aktiva », plu « tranzitiva » kam la verbo agar? Quo esas plu logikal e plu klara kam dicar : Me martelagas la fero, t. e. : me agas-per-martelo-sur fero; o plu bone : me traktas fero per martelo? Se to semblas poke stranja ye unesma vido, to venas simple de la mallogikal uzado di nia lingui, qui igis la verbo agar neutra. Sed to ne esas plu shokanta (por la linguala sentimento) kam la multa verbi, neutra en nia lingui, quin Esperanto tre logikale igis aktiva : obedyar, nocar; tante plu juste, ke kelka verbi esas aktiva en ula linguo e neutra en altra : dankar, sequar, helpar. To devus do skandalar nula vera Esperantisto, qua komprenis la logikal spirito di la kara linguo.
So Heinrich vidas do nula detrimento en aceptar samtempe verki e verko, brosi e broso, kroni e krono, afiŝi e afiŝo, e c. Il donas pri co la sequanta regulo o plu juste expliko, exkuzo : « Kiam vorto kun sia kunteksto (!) esprimas klare, nedubeble, la ideon de l’ parolanto aŭ skribanto, la vorto estas taŭga, eĉ se ĝi ne estus tute regula laŭ teoria vidpunkto ». De kande, en Esperanto, on igas la senco di un vorto dependar de sa kuntexto? Plue, omna derivajo semblas e semblos sempre havar « klara, nedubebla » senco, a ta qua uzas ol, precipue kande ol tradukos idiotismo di sa linguo. So Couturat citis exemplo frapanta : la verbo dokumenti, qua por Franco signifikas provizar per dokumenti, e por Cheko signifikas pruvar per dokumento. Kad la Esperantisti devos konocar omna lingui, por savar kad ula derivajo, qua semblas a li « klara e nedubebla », ne esas
23
