Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/239

From Wikisource
This page has been validated.
UL. XXII
227


tan hangtud sa kahangturan."

Apán ang panahón dili maóy dakú nilang kalainan; hinonoah nagkalain usahay siláh diha sa panahón, tungúd kay naglain man ang ilang mga kahulugan. Ug unsah man kining kalainanah sa ilang mga kahulugan?

Sa akong bahin ang nagbuntaóg nga kahulugan sa "dili", maiglilimud siyáh kun maigdidili, maóh ang pagwagtang sa katukmaan o identidád dihá sa suheto ug sa obheto. Ang pagwagtang sa gahúm morál dinhá sa gisugu, sa paaging imperatibo, usáh lamang ka dagway ning pagwagtang sa katukmaan. Pananglitan dihá sa sugu: "Dili ka magpatay:"-atong makita kun masabút nga giwagtang ang gahúm morál sa pagpatay", dihá sa gididan. Sa laing pagkasultih, "ikaw" ug ang "gahúm morál pagpatay", dili tukma; o "ikaw walay "gahúm morál pagpatay”.—“Dili ka magsultih karón";-sa ato pa, waláy katukmaan dinha "kanimoh" ug sa "gahúm morál pagsultih karón". Maóh kiniy hinungdan, nganoh nga ang "dili" nga iglilimud mahimong gamiton alang sa miagih, sa karón, ug sa umaabut; kay kanang Katukmaanah mahimoh mang sud-ongon ubús sa panahóng miagih, karón, ug umaabut.

Ang lintunganayng kahulugan sa "walá" maóh ang paglimúd nga nahitabó o nahimoh ang usáh ka kahimtang o kalihokan dinhá o pinaagih sa suheto. Tungúd niinih ang "walá" gamiton lamang suhd sa panahong miagih ug karón. Dili siyah mahimong gamiton alang sa umaabut, kay nianang panahonah ang nahitabó o ang nahimoh dili gayúd igkita.

Sa laktud nga pagkasultih, ang "dili" batok sa "maóh o katukmaan"; ug ang "wala" batok sa "katunghaan o kahimoan."

Ikadapat ta kiníng mga kahuluganah dinha sa mga panig-ingnan sa itaas, arón mailáh gayúd nato ang ilang kamatuuran. Aniah:

"Siyah dili maóh ang tawoh nga mianhih kagaha-