Jump to content

Page:Ang dila natong bisaya.pdf/177

From Wikisource
This page has been validated.
UL. XVII
165


"Pagapundukan niyah ang kamalig, pagapundukon niyah ang mga ubih didtoh sa kamalig." Ang mga ubih maóy patungnan gayúd sa paaging pinintok sa kalihokan sa pagpunduk; ug ang kamalig, sa pinaduyás.

Tan-awah pag-usáb kadtóng mga paning-ingnan ug makita mo nga dihá sa porma "paga....on", ang pahitungnan gayúd sa pinintok maóh ang suheto; ug sa paaging pinaduyás ó indirekto, ang natad dinhá kang kansah ang kalihokan sa pulung dugukan anha ipahitabó, ug busah lagmit pasiunhan sa "dinhíh, didtoh, dihá, dinhá" ug ubán pang nagpailáh sa dapít. Ang sa dagway "paga....an", ang giduyasán maóh ang suheto. Ug angayng hinumdumán usáb nga tungúd sa "pa" kiníh gamiton alang sa umaabut, ug tungúd sa "ga" gipasabút nga dili sa tinibuúk; hinonoah sa binahin o inanam-anám ipahitabó ang kalihokan sa dugukan.

“PAGAPAKAAN, PAGAPAKA....ON”

Nasayran na nato nga ang “paka" nagpasabút sa kahiligan o kabubut-on ngadtoh sa pag-isip o pag-iláh nga ang suheto dunah sa kahimtang nga iyah sa dugukang gilanggikitan. Ang "paga..." nagpailah sa kahiligan ngadtoh sa inanam-anám nga kahimoan sa kalihokang iyah sa dugukang hitungnan; ug ang “an" sa natad dinhá kang kansah ipahitabó ang gihisgután nang kalihokan. Maóh kiniy hinungdan nganong naah siyah sa ling-on sa himoon pa ug sa panahong imperpekto. Ug ang iyang tiningúb nga kahulugan maóh nga ang suheto isipon, ilhon (bisan ugúd úg dili tukma sa kamatuuran) nga maóy natad dinhá kang kansah ipahitabo sa inanam-anám ang kahimtang o kalihokan nga iyah sa dugukang gilanggikitan.

"Ang tunghaán maóy pagapakabuhatan sa ilang pangawat; ang pagapakabug-atán sa buhís maóh ang mga magpapatigayón, bisag sa pagkatinuud ang mga pumapalit maóy mag-antus; bisan pag dili-matarung, ang mga nanagpuyú sa lungsud maóy ilang pagapakahimungtan sa kaligutgut".