Metamorphoses (Ovidio)

Le animo me impelle a narrar le formas mutate in nove corpores; deos, aspirate a mi interprisas (nam vos mutava etiam illos) e, ab le prime origine del mundo, deducite un canto perpetue usque a mi tempores!

Ante le mar e le terras e le celo que tege toto, un sol vulto de natura existeva in le toto orbe, le qual illes appellava chaos: un mole rude e indigeste, e nihil altere que un peso inerte e, accumulate in le mesme loco, le semines discorde de cosas non ben jungite.

Nulle Titan prestava ancora lumine al mundo, ni Phoebe renovava nove cornos in crescer, ni le terra pendeva in le aere circumfuse, librate per su proprie peso, ni Amphitrite habeva extendite su bracios al longe margine del terras; e ben que ibi habeva e terra e mar e aere, assi le terra era instabile, le unda innatabile, le aere carente de luce; a nihil remaneva su proprie forma, e un cosa obstava a un altere, proque in un sol corpore le frigide pugnava contra le calide, le humide contra le sic, le molle cum le dur, le cosas sin peso cum le cosas habente peso.

Un deo e un melior natura dirimeva iste lite. Nam ille separava le terras del celo, e le undas del terras, e secerneva le limpide celo del spisse aere. Post que ille evolveva iste cosas e los extraheva del ceco cumulo, ille ligava los, dissociate in locos, in concordi pace: le fortia ignee e sin peso del celo convexe surgeva e faceva pro se un loco in le supreme arce; le aere es proxime a illo in levitate e in loco; le terra, plus dense que istes, traheva le grande elementos e esseva pressate per su proprie gravitate; le liquido circumfluente occupava le confinios e coerceva le solide orbe.

Assi, quando quiunque de le deos ille esseva divideva le massa disponite e, dividite, lo redigeva in partes, al principio, a fin que le terra non esset inequal in omne parte, ille lo agglomerava in le forma de un grande sphera. Tunc ille ordinava que le mares se diffunderet e tumesceret sub le ventos rapide, e que illos circumdaret le littorales de le terra circumdate; ille addeva etiam fontes, stagnos immense e lacos, e cingeva le fluvios declive con ripas oblique, le quales, in differente locos, in parte es absorbite per le terra mesme, in parte perveni al mar e, recipite in un campo de aqua plus libere, bate le littorales in loco de ripas. Ille ordinava tamben que le campos se extenderet, que le valles subsideret, que le silvas se tegeret de foliage, e que le montes petrose surgeret; e como duo zonas seca le celo a dextra e altere tanto a sinistra, e un quinte es plus ardente que illos, assi le sollicitude del deo divideva le massa includite con le mesme numero, e le mesme numero de regiones es imprimite sur le terra. De le quales, le zona que es in le medio non es habitabile a causa del calor; un nive profunde tege duo; ille locava altere tanto inter ambe, e dava un clima temperate, miscente le flamma con le frigido.

Alsi a istes le creator del mundo non permitteva tener le aer ubique; a pena ora on pote impedir les de laniar le mundo, ben que cata un dirige su bofadas in un region differente; tanto grande es le discordia del fratres. Euro se retirava verso Aurora e le regnos nabatee, e Persia, e le jugos submittite al radios matutin; le vespere e le litorales que tepesce con le sol occidende es proxime a Zephyro; le horrific Borea invadeve Scythia e le septentrion; le terra opposite madesce de nubes assidue e de pluvia per Austro. Super toto isto ille imponeva le ethere liquide e carente de gravitate, e que contine nihil de fece terrene.

Vix assi habeva ille separate toto con limites definite, quando, lo que habeva essite longamente opprimite per un caligine cec, le astros comenciava a effervescer in tote le celo; e a fin que necun region esset private de su proprie animales, le astros e le formas del deos occupa le solo celeste, le undas cedeva pro esser habitate per le nitide pisces, le terra recipeva le feras, e le aer mobile le aves.

Un animal plus sacre que istes, e de un mente plus capace de cosas alte, mancava ancora, e que poterea dominar super le alteres: nasceva le homine, sia que le artifice del cosas, origine de un mundo melior, lo faceva de semine divin, sia que le terra recente, e recentemente separate del alte ethere, retineva le semines del celo cognate. Le qual terra, le filio de Iapeto, miscite con aquas pluvial, formava in le imagine del deos qui governa toto; e dum le altere animales, inclinate, reguarda le terra, ille dava al homine un vulto sublime, e le commandava de contemplar le celo e de levar le vulto erecte verso le stellas: assi le terra, que recentemente habeva essite rude e sin forma, transformate, assumeva le figuras incognite del homines.

Le prime etate que surgeva esseva de auro; illo, sin alcun vindice, spontaneamente e sin lege, cultivava le fide e le rectitude. Le pena e le timor esseva absente, e parolas minaciose non se legeva super bronzo fixate, ni le turba supplice timeva le vulto de su judice, sed omnes esseva secur sin vindice. Le pino, nondum taliate de su montes pro visitar un mundo estranier, non habeva ancora descendite in le undas liquide, e le mortales non cognosceva altere litorales que le sues. Fossas abrupte nondum cingeva le citates; non existeva le tuba de bronzo recte, ni le cornos de bronzo curve, ni helmos, ni spadas: sin le uso de soldatos, le gentes secur passava un dulce otio. Le terra ipse, libere e intacte per le rastro, e non vulnerate per alcun vomere, offereva toto de se ipse; e le homines, contente de alimentos create sin constringimento, colligeva le fructos del arbuto, le fragas montan, le cornolas, le moras pendente in le spinose rubos, e le glandas que habeva cadite del ample arbore de Jove. Le primavera esseva eterne, e placide zephyros caressava con tepide auras le flores nascite sin semine; mox etiam le terra non arate produceva cereales, e le campo, sin requirer reposo, blanqueava de spicas pesante; flueva ora fluvios de lacte, ora fluvios de nectar, e le melle jalne guttava del verde ilice.

Post que Saturno esseva misse al tenebrose Tartaro, e le mundo esseva sub Jove, succedeva le progenie de argento, pejor que le auro, plus preciose que le bronzo fulve. Jupiter contraheva le tempores del antique primavera, e per hibernos, estivos, autumnos inequal e un breve primavera, ille divideva le anno in quatro saisones. Tunc pro le prime vice le aer, ardite per sicche calores, candesceva, e le glacie, constringite per le ventos, pendeva; tunc pro le prime vice illes entrava in casas; le casas esseva cavernas, dense arbustos e ramos ligate con cortice. Tunc pro le prime vice le semines de Ceres esseva interrate in longe sulcos, e le juvencos, pressate per le jugo, gemeva.

Tertia post illa succedeva le progenie de bronzo, plus feroce de character e plus prompte a horride armas, non totevia scelerate; le ultime es de ferro dur. Subitamente irrumpeva in le epocha de iste pejor vena omne impietate: fugiva le pudor, le veritate e le fide; in le loco de quales entrava le fraudes, le dolo, le insidias, le violentia e le amor scelerate de posseder. Velas on dava al ventos, e le marinero non ancora los cognosceva ben; e le carinas, que antea habeva essite super alte montes, saltava super fluctos incognite, e le terra, antea commun como le lumine del sol e le aere, le caute agrimensor lo marcava con un longe limite. E non solmente le ricche terra esseva demandate de recoltas e de alimentos debite, sed on penetrava in le viscera del terra; e le ricchessas, que illa habeva abscondite e confinate al umbras stygie, es effodite, incitamentos al mal. E jam le nocive ferro, e le auro plus nocive que le ferro, habeva surgite; surge le guerra, que combatte con ambe, e con mano sanguinee agita le armas resonante. On vive del rapina: le hospite non es secur ab le hospite, ni le bopatre ab le genero; le affection inter fratres tamben es rar; le sposo insidia le vita de su sposa, e illa de su sposo; terribile madrastras misce le luride aconito; le filio, ante le tempore, inquire super le annos de su patre; vencite jace le pietate, e le virgine Astraea, le ultime del celestes, abandonava le terras madide de sanguine.

E a fin que le alte ether non esset plus secur que le terra, on dice que le gigantes aspirava al regno celeste e cumulava montes superponite usque al alte astros. Tunc le patre omnipotente, per un fulmine lanceate, fracassava Olympo e dejecteva Pelion de Ossa subjacente. Quando le corpores horribile jaceva obruite per lor proprie mole, on dice que le Terra, bagnate del abundante sanguine de su filios, se impregnava e animava le calide cruor, e, a fin que remaneret alcun monumento de su stirpe, lo transformava in le aspecto de homines; sed tamben ille progenie esseva contemptrice del deos superne, avidissime de crudele carnage, e violente: tu saperea que illes nasceva del sanguine.

Quando le patre Saturnio videva iste cosas ab le summe arce, ille gemia e, rememorante le fode banchetto del mensa de Lycaon, non ancora divulgate a causa del recente facto, ille concipeva in su animo un grande ira, digne de Jove, e convocava un concilio: necun retardo retineva le convocatos.

Il ha un via sublime, manifeste in le celo serene; illo ha le nomine de Via Lactee, notabile per su proprie candor. Per hic es le via del deos verso le tectos del grande Tonante e le domo regal: a dextra e a sinistra, le atrios del deos nobile es frequentate con portas aperte. Le plebe habita in altere locos: in iste parte le potente e illustre habitantes del celo ha stabilite lor penates; iste es le loco que, si on me permitte le audacia del parolas, io non timeria de nominar le Palatio del grande celo.

Ergo, quando le deos se sedeva in le recesso de marmore, ille ipse, plus alte in su loco e appoiate super su sceptro de ebore, succuteva tres e quatro vices le terrificante capillatura de su capite, con le qual ille moveva le terra, le mar e le stellas. Alora, de iste modo, ille aperiva su bucca indignate: «Io non esseva plus anxie pro le regno del mundo in ille tempesta in le qual cata un del anguipedes se preparava a jectar cento bracios contra le celo captive. Nam, ben que le inimico esseva feroce, totevia ille guerra dependeva de un sol corpore e de un sol origine; nunc, ubi Nereo circumsona tote le orbe, io debe destruer le genere mortal: io jura per le fluvios infernal que flue sub le terra in le luco stygie! Tote le remedios debe esser tentate previemente, sed lo que es incurabile debe esser amputate per le gladio, a fin que le parte san non sia contaminate. Io ha semideos, io ha numines rustic, nymphas, faunos, satyros e silvanos que habita in le montanias; e post que nos non los considera ancora digne del honor del celo, lassa nos al minus permitter les habitar le terras que nos les ha date. O deos, crede vos que illes essera assatis secur, quando Lycaon, cognoscite pro su ferocitate, ha preparate insidias contra me, qui tene e rege le fulmine, e qui tene e rege a vos?»

Omnes fremeva e con ardente zelo demandava le punition de qui habeva osate tal cosas: assi, quando le banda impie fureva pro extinguer le nomine roman con le sanguine de Cesare, le genere human esseva attonite per le terror subite de un tan grande ruina, e tote le orbe tremeva de horror; e le pietate de tu gente, Augusto, non te esseva minus grate que le de Jove. Post que ille, con su voce e su mano, calmava le murmures, omnes guardava silentio. Quando le clamor se quietava, reprimite per le gravitate del regente, Jove rumpeva de novo le silentio con iste parolas: «Ille de facto ha pagate le pena (abandona iste anxietate!); totevia, io vos explicara qual esseva le crimine e qual es le vindicta. Le infamia de iste tempores habeva attingite nostre aures; desirante que illo esseva false, io descendeva del alte Olympo e, como un deo sub imagine human, io percurreva le terras. Il serea longe enumerar quanto crimine io trovava ubique: le infamia mesme esseva minor que le veritate. Io habeva traversate le Maenalo, horribile per le latebras de feras, e le Cyllene con le pinetos del frigide Lyceo: de ibi io entrava in le residentia e le tectos inhospitabile del tyranno de Arcadia, quando le tarde crepusculo introduceva le nocte. Io dava signales de que un deo habeva venite, e le vulgo comenciava a precar: in primo Lycaon se rideva del pie votos, e mox diceva: "Io probara per un manifesto examine si iste es un deo o un mortal, e le veritate non essera dubitabile". Ille se preparava a occider me de nocte, quando io serea pesante de somno, con un morte impreviste: iste es le experimento del veritate que le placeva; e non contente de isto, ille secava con le ferro le guttur de un hostage enviate per le gente molosse, e assi coqueva un parte del membros semimorte in aqua bulliente, e un altere parte ille rostiva super le foco. Al momento mesme que ille poneva isto sur le mensa, io, con flamma vindicative, subverteva le tecto super le penates digne de lor domino; terrificate, ille ipse fugeva e, trovante le silentio del campo, ululava e tentava in van parlar: su proprie bucca colligeva le rabia, e con le cupiditate de su habitual macello ille se verteva contra le greges, e etiam nunc ille gaude del sanguine. Su vestimentos se transformava in pilos, su bracios in gambas: ille deveniva un lupo e conservava le vestigios de su antique forma; le canitie es le mesme, le mesme violentia del vulto, le mesme oculos brilla, le mesme imagine de ferocitate. Un sol domo ha cadite, sed non un sol domo esseva digne de perir: in omne parte ubi le terra se extende, le feroce Erinys regna. On pensarea que illes ha jurate pro le crimine! Que omnes recipe rapidemente le penas que illes ha meritate suffrer (assi es stabilite mi decision).»

Un parte approbava le parolas de Jove con lor voce e addeva stimulos a ille qui fremeva, alteres exprimeva lor assentimento. Totevia, le perdita del genere human causava dolor a omnes, e illes demandava qual serea le aspecto futur del terra private de mortales, qui apportarea incenso al altares, e si ille se preparava a lassar le terras pro esser devastate per le feras. Al deos qui demandava tal cosas, le rege del celestiales vetava trepidar e promitteva un progenie dissimile al populo anterior, de origine mirabile.

E jam ille esseva a puncto de jectar le fulmines sur tote le terras; sed ille timeva que forsan le ethere sacre se inflammarea per tante focos e le longe axe del celo ardera: ille se rememorava de plus que il es in le fatos que un tempore venira in le qual le mar, le terra e le palatio del celo, attingite, ardera, e le mole del mundo, assediate, suffrera. Le armas fabricate per le manos del cyclopes es deponite; un pena differente le place: destruer le genere mortal sub le undas e lassar cader pluvias de omne parte del celo.

Immediatemente ille claude le Aquilon in le cavernas de Eolo, con omne altere vento que fuga le nubes inducite, e libera le Noto. Le Noto evola con alas humide, con su vulto terribile cooperte de un obscuritate de pice; su barba es pesante de nubes, le aqua flue de su capillos can; le nebulas sede sur su fronte, su plumas e su vestimentos rora. E quando ille premeva con su mano large le nubes pendente, un fragor se produce: alora, dense nubes de pluvia se funde ab le ethere; Iris, le nuncia de Juno, vestite de varie colores, collige le aquas e apporta alimento al nubes. Le segetes es destruite, le votos deplorate del agricultores jace in terra, e le labor inefficace de un longe anno perisce.