Trekkerswee/Groue Grawe

←Silwer Strale

Trekkerswee Groue Grawe deur Totius

Groue Grawe →

Groue Grawe

Dié vaal-wit hopies dek hul bei, / vader en dogter, sy aan sy!

I
Dis heuwels, heuwels, heuwels net
 sover 'n mens se oog kan speur:
 maar heuwels sonder struik of gras,
 en droewig-vaal soos as gekleur.
Langes die heuwels staan 'n ding
 soos die houtgeraamte van 'n huis,
 waarbowe rust'loos wiele draai
 wat die waentjies optrek met die gruis.
Die heuwels is party al oud;
 verlate en vasgereën party,
 en storms het baster-klofies in
 hul naakte ribbes ingesny.
Die ander is nog in die maak
 van poeiergrond of gruis nog grof;
 en as die wind die fynes vat,
 dan trek daar tuite stof.
Die heuwels lyk soos duine wat
 in blankheid rys aan verre strand—
 dáár rys hul uit die blou-diep see,
 hier uit die aard se ingewand.
Hier's ook 'n dreuning soos die dreun
 van sagbewoë wêreldsee,
 en winde wend, dan hier, dan daar
 die dowwe dreuning met hul mee.
Maar waarom is die heuwels dan
 so hoog en ook so bleek?
 En waarom is die dreun so diep,
 so droef nes een wat smartlik smeek?...
Hul sê die duine aan strand is die
 grafheuwels van wie sterwe in see;
 en daardie droewe dreuning is
 die klag van wees en weduwee.
Maar hiérdie heuwels, heuwels dan
 wat ook so hoog is en so bleek?
 En hiérdie droewe dreuning dan
 wat klaag soos een wat smartlik smeek?...
II
'n Agtal jare is weer verby.
 Die boereplase is opgebou,
 die platjies is weer huise nou,
 die woeste leegte 'n landery.
 Gou ruk weer alles in verband—
 Suid-Afrika's 'n wonderland!
Maar net oom Gert se lewe kwyn.
 Sy hart is nie meer in die werk,
 sy wank'le bene is al onsterk,
 en ook die plasie word te klein.
 Die lewensreggie, kort van duur,
 wag net nog op sy sterwensuur.
Wanneer hy die omtrek saans beskou,
 hoedat die huis-tal groter word,
 die vrydom steeds word ingekort—
 dan sê hy: "Ja, daar is dit nou!
 Die vroeëre boere-paradys
 is nou één molshoop, groot en grys.
"Hier bly net hope en holtes lê:
 die vreemd'ling kraak die neut in twee
 waarvan hy ons net doppe gee,
 maar al die neutvet dra hy weg.
 Ons goud gaan na 'n vreemde strand—
 Transvaal bly lê: 'n armmans-land!
"Die voorpos van die armes woon
 in Blikkies-dorp se kronkel-sink
 wat ver soos bottelstukke blink.
 Hul lewe van 'n hongerloon
 in huisies aanmekaar gepas
 en jaartjies vol van steenkool-as.
"Ag, arm Transvaal, waarvoor ek vrees,
 jy't Afrika voorheen geroer
 tot wakkerskudding van die boer—
 sal jy nie nou die laaste wees?
 Jou heil'ge eersgeboorte-reg
 word op die mark te koop geleg."
III
Oom Gert het min verwagting meer.
 Nog één ding hou hom aan die loop,
 dit is die vleugie van 'n hoop
 dat eens sy dogter weer sal keer.
 Die droewe en tog verbede dag,
 daar bly sy siel nou stil op wag.
Sy hopie word hom aangesterk
 deur 'n storie in 'n boek gelees:
 "In Skotlands berge is 't gewees,
 en 't was ook daar 'n stad se werk.
 'n Eenge dogter in haar fleur
 is uit die vadershuis geskeur.
"Nie wetend waar sy swerwend gaan,
 kon haar vader net nog bid.
 Geen grendel is snags opgesit,
 maar deur die deur wat opestaan,
 flikker 'n kersie heelnag lang,
 wat haar by weerkoms moet ontvang.
"En ja, sy het eennag gekom!
 Die trekking van die ver-oop deur,
 en kersgeflikker deur die skeur,
 die stille bede-heiligdom—
 ja die gebed nog allermees—
 was 't vir haar hart te sterk gewees?...
"As sy haar vader wenend kus,
 bars die oue ook in trane uit:
 'My kind, die deur was nooit gesluit
 en daardie kersie nooit geblus;
 dáár het ek biddend, nag aan nag,
 geduldig op jou koms gewag.'"
Maar ag, oom Gert se hart is bang;
 want as die jaartal al maar slyt,
 dink hy: "My hoop is ydelheid,
 my wagte duur tog al te lang;
 my lewensdaggie's netnou om,
 en dan het sy nog nie gekom."
Die mense vier al Unie-fees!...
 Hy, arme, sal ook maar gaan kyk
 hoedat die nuwe wêreld lyk—
 wie weet, miskien sal sy daar wees!
 Sy eensaamheid verlaat hy dan
 en kyk die vreemde wêreld an:
IV
Hoe mooi het al die stad geword!
 Hoe slinger, soos 'n krans, omheen
 die villatjies in keur van steen
 en wisseling van boumodel!
Hoe mengel hulle kleuretint,
 van helder-wit tot donker-dof,
 omlaag, omhoog; dis alles of
 'n kunst'naarshand hul plek bepaal.
Hoe groei die bome in die rots
 en bloei die blomme in kleure sag,
 vlak teen die rant se wilde prag,
 asof dit nooit nie anders was.
En dan, die golwende verskiet
 van bulte en bosse, al deureen,
 totdat die oë vasslaan teen
 Magaliesberg, die groot blou reus.
('n Bietjie goud maak baie mooi,
 en—dis maar krummels van die groot,
 uit louter goud gebakte brood,
 wat na Europa word vervoer!)
Ook saans nog wyk die mooiigheid
 nie heeltemal nie, want dan blink
 'n see van liggies; mens sal dink
 die sterre 't uit die lug geval.
Die stad self lyk nou een en al
 koopmanspaleise opeengehoop,
 waartussen al die mensies loop
 wat vreselike drukte maak.—
Oom Gert sien niks van al die skoon.
 Die agterbuurt, daar dink hy aan
 waar die blikhuisies almal staan,
 en alles vuil-armoedig is;
bedink maar hoe die mense woel
 waar huise en stof die son versper,
 waar sawends skyn geen maan of ster,
 en net die lampeskynsels blink.
Hy sien skoorstene en steenkoolrook;
 hy hoor die treine met hul haas;
 hy hoor die myn se toeter blaas,
 en 't gaan asof die aarde brul.
Hy dink dan aan die myn-graf waar
 die mense lewendig in kruip,
 om soos erdvarke rond te sluip
 vir bietjie geld en—longekwaal.
Hy dink aan ander duisende
 van mense, voorheen eerbaar-braaf,
 vir wie die skandgraf word gegraaf
 wanneer die goud rys uit die grond.—
Maar—daar is fees bo-op dié graf!
 Nes die ou tyd waar oom Gert van lees,
 dat mense hou 'n dansersfees
 wanneer die "swarte dood" verwoes.
V
Die môre van die Unie-fees
Oom Gert sien die soldate
 in kakie langs die strate.
 Hy sien die oorlogslans
 se lintjies vrolik dans,
 die sabels en gewere,
 kanonne en helmet-vere,
 op die paradebaan.
 En agteraan?...
Hy sien die oorlogs-wees
 wat deelneem aan die fees—
 'n kinder-keurkommande
 met skewe hoede-rande;
 'n ganse skaar kadette
 met roer en bajonette—
 al agteraan
 op die paradebaan.
Die môre-godsdiens
Vroom geklank!
 Mense dank,
 almal mede,
 vir die vrede
 'n Opperwese.
 Want genees is
 en verbonde
 is al die wonde;
 rassevete [B]
 's al vergeet.
 Met veréénde klank
 rys die vreugdedank!
[B] Rassetwiste.

Die middag
Hy hoor die geluid van juublend gesketter,
 die vrolike klank van simbaal en trompetter,
 gedra op die dreun van die oorlogstamboer
 wat dond'rend soos onweer die harte kom roer.
 Daar's wapenbeweeg wat yslik weerklink;
 kanonwaens kom aan en kettings rinkink.
 En hy hoor daarna:
 Hoera! Hoera!
Hy hoor die tred van die oorlogswees,
 sy voete gedril vir die Unie-fees!
 Hy hoor 'n gesang van sy lippe weerklink
 as hy bly en verruk uit die feesbeker drink.
 'n Hosanna gaan op uit die kindermond,
 en die skare juig saam in die vrolike stond;
 En hy hoor daarna:
 Hoera! Hoera!
Die aand
Vreugdevure deur die land...
 Mense juigend om die brand!
 Vreugdepyle gons omhoog
 en ontplof hoog aan die boog;
 bly-verwonderd bly die skaar
 na die skitterkleure staar.
Oom Gert gaan vroeg die aand na huis,
 want een ding staan by hom nou vas:
 dat hy nie in dié wêreld pas.
 Hy het 'n beter dag geken
 en is te oud om nog te wen
 aan al die vreemdigheid
 van nuwe koers en tyd.
Hy slaap laat in met diep gesug,
 en in sy droom kom weer terug
 die wese op die paradebaan,
 die kinders wat hosanna sing,
 die mense wat mekaar verdring
 om rond die vreugdevuur te staan.
Ook kom hom deur sy droomnag speel
 'n enk'le krygs- en kamptoneel;
 'n moeder by haar kind aan waak,
 'n stryder sterwend vir sy saak.
En as hy opstaan kom die vraag:
 My Dina, ja, was sy
 ook dalk daarby?...
VI
Dina se lewe val haar swaar.
 Helaas, sy was die laaste tyd
 haar blosende gesondheid kwyt,
 en moes gedurig drankies koop.
Sy het in 'n café gedien
 waar sy gedurig reg moes staan,
 die wit-gestyfde voorskoot aan
 en haardos ydel opgetooi.
Sy moes haar aangesig verkleur;
 want al die glans van vel en oog
 het met die jare weggedroog—
 só was haar blommesteel geknak!
Sy moes daar staan en vriendlik wees
 vir iedereen, al oor en oor,
 ook as die kêrels met haar skoor
 en stilletjies haar dinge sê.
Saans word sy dikwels uitgevra
 om na die bioskoop te kyk;
 dan moet sy weer so sinlik lyk,
 dat sy die jonkmans kan bekoor.
Dan kry sy volop lekkers en
 'n sitplek in die voorste ry;
 dan is daar volop gekkerny
 op die toneel en in die saal,
totdat 'n ander lewensdag
 in sondenag word uitgeblus;
 die liggaam weer na late rus
 moet deur die vroeë more heen.
Hoe sweef dan om haar koors-gesig
 die kuisheid van die môredou;
 hoe pynig haar 'n naberou
 wat al maar met die môre kom!
Haar leë hart het sy so lank
 uit singenot se kelk laat drink,
 dit word haar aldeur volgeskink
 en—tot die prys van hande goud.
Tog bly haar hart gedurig leeg...
 Sy sal die fees dan ook maar my...
 Oom Gert soek haar vergeefs daarby...
 Skyn-vrolik is sy nou nie meer!...
VII
Ja, Dina was dié dag nie by
 en ook nie bly...
 God het haar eind'lik stil laat staan!
 En omgewend?...
Die aand versprei sy duister skerm
 wanneer sy op die rante kerm
 in haar ellend:
"Ag, kon ek nog my sondedaad
 as sondesaad
 weer in my donker hart
 terugontvang,
 dan was my vrees,
 my angs by awendswart
 wis minder bang
 gewees.
Maar nou, nou het voorheen my hand
 dit uitgeplant,
 die eerste korrel van die kwaad.
 En ieder jaar vermenigvuldig
 die boom so kwaad
 die sondesaad,
 en maak my siel doodskuldig.
Teen awendgrys
 verrys
 nou boom op boom, hul bly
 soos donker plekke,
 soos pikswart vlekke
 dwars-teen my vinnig-aan
 wegdonkerende hemel staan.
En waar ek nou al dolend gaan,
 hul staar my aan,
 die bome; deur hul blare
 hoor ek die nare
 geruis van doem en dood—
 oneindig ver van my
 en altyd naderby!
Ek vlug verdwaald, verdwaas van sin,
 benard, benoud
 my donker woud
 al dieper, dieper in!"
VIII
Sal God dan Dina so laat staan?...
 Sy wend haar voetstap al maar aan
 op agterbuurtse sinkgebou
 waar awenddienste word gehou...
 Net kwyn sag weg 'n lied van dank
 as sy gaan sit op verste bank.
Wanneer die laaste galm verruis,
 spreek sag die leraar van 'n Huis
 daarbowe, wat veel wonings het,
 die toevlugsoord van wat belas,
 gedruk, verlaat, verlore was.
Wees nie ontroer, voeg hy daarby,
 as jul nog sondesmarte ly,
 want daar hou juis die eng'le fees
 om wie verlore hier mag wees.
o Die oue, oue Bybeltaal,
 by haar al lank verouderd al—
 dit sink soos eerste druppels reën
 wat op 'n ou pad val.
(Wat hoor sy nou! "Wees nie ontroer!"
 Het God haar voete hier gevoer?...
 Wat hoor sy! "Daar is baie plek."
 Ook vir 'n sondares soos ek?...
 Wat!... dat daar om verlorene fees
 sal wees!)
Dan volg 'n laaste smeekgebed
 dat God barmhartiglik mag red
 deur altyd-nuwe wekgeluid;
 en daarmee gaan die kerkie uit.
Sy stap die duisternis weer in,
 maar dis vir haar 'n dagbegin;
 dis of die sterre almal wink,
 of die aandster bo die woning blink
 waarin haar vader op haar wag.
Dieselfde nag het sy besluit
 om na haar vader terug te gaan.
 Want as God haar nie weg wil wys,
 dan neem 'n eie vader wis
 sy enige dogter aan.
IX
"Wie kom so laat nog na my huis?...
 Ek hoor daarbuite 'n voetstap ruis."...
 Die bo-deur swaai sag aan die kant.
 Is dit die wind se onsigbre hand?...
'n Kersie wikkel—hoe die deur
 al saggies word opsy gebeur—
 en wend lig-golfies daar en hier
 langs langvergane muurpapier.
"Wie kom nou na my huis? Dis nag!"
 Die grysaard nou geboë wag
 en kyk, maar kan geen wese ontdek—
 totdat 'n stem kom: "Pa, dis ek."
Dan doem traag uit die duisternis
 'n beeld wat hom nóg eie is.
 "My kind!... Oplaas!" en dan niks meer.
 Sy val hom aan die voete neer.
'n Vaderhart se medely—
 wat kom Gods liefde naderby?
 God wat alreeds te wagte staan
 as die "verlore seun" kom aan!
Hy blik haar in die skuldige oog...
 Die trane-sout 't al vasgedroog.
 En sinlikheid aan 't wisselwyk,
 van ver deur dowwe sluiers kyk.
"My kind, dáár het ek neergekniel,
 snags uitgestort my bitter siel;
 dié deur het nooit nie dig gegaan,
 en daardie kersie 't daar gestaan.
"Nou kan ek sterf, my oog het nou
 jou saligheid, my kind, aanskou."
 Hy sien haar aangesig is bleek—
 'n skone spieël gekraak, gebreek.
"Hoe is jou skoonheid van weleer
 deur Gods geregtigheid verteer—
 die vlam wat ons nie sien nie, maar
 waarvan ons net die as vergaar!
"My kind, meteens my profesie,
 van wat my oog gewislik nie
 meer sal aanskou: die wederkeer
 van al my volk tot God en eer.
"Lê op my graf geen sooi met gras,
 maar dek dit met die heuwel-as;
 want daarso lê begraaf jou eer
 en van die boervolk van weleer.
"Ja, daarom is die heuwels hoog,
 en dáárom is hul skynsel bleek,
 en daarom is die winddreun diep,
 so droef soos een wat smartlik smeek!
"Maar eens herleef die nasie weer,
 waarvan ek sterwend profeteer.
 Eens word die grys-blou heuwels klein
 as God alleen weer groot verskyn!"
Hul staar mekaar nog vraend aan
 wanneer die dag al op wil gaan...
 Dan sien sy hoe sy vinger wys
 waar Perdekraal se heuwels rys!
Die digter het sy taak volbring.
 Die sanger het sy lied gesing,
 en wil met enk'le woorde nog
 vermeld van stille beevaarts-tog;
van hoe sy voet eerbiedig stand
 hou by twee graftes op die Rand.
 Dié vaal-wit hopies dek hul bei,
 vader en dogter, sy aan sy!—